Środa, 08 - Wrzesień - 2010 rok
Perła Lidzbarka Warmińskiego
Po wschodniej stronie miasta, wśród zadrzewionych wzgórz morenowych znajduje się jeden z najstarszych i najcenniejszych zabytków Lidzbarka Warmińskiego. Jest nim okazały zamek gotycki, położony w rozwidleniu rzeki Łyny i jej dopływu Symsarny, pełniący przez długie lata funkcję rezydencji biskupów warmińskich (od zbudowania do 1795 r.)
Został on wzniesiony w latach 1350-1401 przez biskupów Jana I z Miśni, Jana II Stryprocka i Henryka Sorboma na miejscu dawnego drewnianego grodu. Bryłę zamku stanowią cztery skrzydła zamykające wewnętrzny dziedziniec otoczony dwukondygnacyjnymi krużgankami, które do złudzenia przypominają krużganki wawelskie - stąd zamek lidzbarski nazywany jest "Wawelem Północy".
W narożniku północno-wschodnim znajduje się wieża, w dolnej części czworoboczna, w górnej ośmioboczna. Na jej dnie przez wiele wieków było więzienie tzw. karcer lub "komora zapomnienia". Przebywali tam więĄniowie skazani na śmierć głodową.
Pierwotny podział funkcjonalny poszczególnych kondygnacji nawiązywał do schematu "domu konwentu", różni się jednak od zamków krzyżackich, przede wszystkim wystrojem wnętrz i układem, przy czym funkcje mieszkalne i reprezentacyjne przeważały nad obronnymi.
Ostrołukowa brama rezydencji biskupiej wita przybyłych gości.
Sień prowadzi na dziedziniec zamkowy. Zamkowe pomieszczenia są rozmieszczone na sześciu poziomach, którym przypisywane są różne funkcje.
Piwnice dwukondygnacyjne służyły do przechowywania żywności, ogrzewania zamku i jako więzienie. Na parterze umieszczono: w skrzydle zachodnim - kuchnię, północnym - piekarnię i browar, wschodnim - magazyny na mąkę, kaszę i przyprawy, południowym - zbrojownię, izbę wartownika i skarbiec. Pierwsze i drugie piętro to pomieszczenia reprezentacyjne i mieszkalne. Poddasze było kondygnacją gospodarczą, obronną i spichrzem.
Szczególnie ciekawe do zwiedzania jest reprezentacyjne pierwsze piętro, gdzie znajdują się komnaty biskupie. Poprzedza ją przedpokój na zapleczu klatki schodowej. W komnacie letniej znajdującej się w zachodniej części skrzydła północnego, na sklepieniu gwiaĄdzistym jest malowidło prawdopodobnie z XVII wieku, w tonacji czerwonej z ornamentem sieci roślinnej oraz pasami brązowo-błękitnymi.
Kolejna komnata nosi nazwę zimowej. Posiada sklepienie gwiaĄdziste i kominek. Wnęka na ścianie zachodniej to dawne przejście do łaĄni umieszczonej w baszcie nad Łyną. Za komnatą znajduje się poprzeczny korytarz, skąd kryty ganek prowadził także nad Łyną do wieży ustępowej.
W skrzydle południowym znajdują się Wielka Komnata zwana Salą Obrad lub Kapitularzem. Nakryta jest pięcioprzęsłowym sklepieniem gwiaĄdzistym.
Uwagę zwiedzających zwracają fragmenty malowideł z końca XIV wieku Deesis - Adoracja Boga i Ukrzyżowania oraz szczątkowy poczet biskupów warmińskich (XV wiek).
W krużgankach tego piętra uwagę zwracają odsłonięte fragmenty malowideł ściennych. Najstarsze pochodzą z XIV wieku - Biczowanie, Sąd Ostateczny. Gotycki portal ozdobiony polichromią (rekonstrukcja) o motywie ornamentalnym stosowanym w XV wieku.
Na ścianie wschodniej widoczne są herby: Hozjusz - Kardynała Stanisława Hozjusza, Medyci - papieża Piusa IV i Lis - biskupa Szymona Rudnickiego. Na uwagę zasługują marmurowe portale fundacji kardynała Michała Radziejowskiego (XVII w.) i póĄnorenesansowy z piaskowca z 1612 r. sygnowany herbem Warmii i biskupa Szymona Rudnickiego.Z krużganka zamkowego przechodzi się do Kaplicy Zamkowej w skrzydle południowym. Obecny wystrój rokokowy kaplica zawdzięcza biskupowi Adamowi Stanisławowi Grabowskiemu (XVIII w.). Na sklepieniu widoczne są herby: Zbiświcz z fundatora i diecezji warmińskiej z barankiem. Na ścianie północnej znajdują się freski przedstawiające sceny ze Starego Testamentu: Trzej Aniołowie u Abrahama, Ofiara Izaaka, Spotkanie Eliezera z Rebeką, drabina Jakubowa, Sen Józefa, Józef jako rządca egipski. Ich autorstwo przypisuje się Józefowi Korzeniewskiemu pochodzącemu z Lidzbarka Warmińskiego. Jego dziełem jest także obraz w ołtarzu głównym "Św. Jerzy przed namiestnikiem".
Organy pochodzą z 1760 r. Zrekonstruowane w latach 1972-1973.
Obok kaplicy znajduje się Sala Sądowa (Wielki Refektarz). Jest to największa i najwspanialsza komnata, zajmująca całe wschodnie skrzydło zamku. Wyposażona w sześcioprzęsłowe sklepienie gwiaĄdziste z żebrem przewodnim. Najstarszymi malowidłami z końca XIV wieku są: polichromia o motywie szachownicy i przedstawienie koronacji Marii z około 1380 r. (na ścianie południowej). Fryz heraldyczny biskupów warmińskich umieszczony na ściankach tarczowych powstał w XVIII wieku i zachował się do biskupa Łukasza Watzenrode. Pozostałe herby pochodzą z XX wieku.
Z Sali Sądowej jest przejście do pomieszczenia w wieży. Pełniło ono funkcję Kaplicy Domowej. Zachowane tu malowidła powstały za czasów wuja Kopernika - Łukasza Watzenrode (1489-1512).
Z przedsionka kaplicy schody osadzone w murze prowadzą do lochu w wieży, zwanego karcerem lub "komorą zapomnienia"
Ostatnim pomieszczeniem na tej kondygnacji jest Sala Audiencyjna mieszcząca się w skrzydle północnym. Obecny jej wygląd pochodzi z końca XV wieku. Wtedy została podwyższona i nakryta sklepieniem wielogwiaĄdzistym. Od XVI wieku mieściła się tutaj biblioteka. W latach 1936-1937 odkryto fragment czternastowiecznej arkady, która uwidacznia pierwotną wysokość sali. Malowidło na sklepieniu z początku XVI wieku odkryto i zrekonstruowano w latach 1971-1974.
W południowym skrzydle, w przyziemiu zamku znajduje się jedna z piękniejszych sal, zwana Salą na Słupach. Charakteryzują ją sklepienia krzyżowo-żebrowe, wparte pośrodku filarami z granitu. Dawniej mieściły się tutaj: zbrojownia, biskupia szkółka dla pruskich chłopców oraz refektarz dla służby.
Dawna siedziba biskupów warmińskich jest jedną z najświetniejszych i najlepiej zachowanych budowli obronnych z okresu średniowiecza w Polsce. W 1963 roku uznany został za pomnik historii najwyższej klasy "0" (w Polsce takich zabytków mamy około 65 np. Wawel, Frombork, Malbork itp.). Jego mury gościły wiele znakomitych postaci. Byli to znani humaniści, poeci, pisarze, uczeni, politycy (m.in. biskupi: Wacław Leszczyński, Jan Stefan Wydżga, Teodor Potocki, Ignacy Krasicki,, kardynałowie: Stanisław Hozjusz, Andrzej Batory, Jan Olbrach Waza - syn króla Zygmunta III Wazy, Michał Radziejowski).
To tu na Zamku Lidzbarskim Mikołaj Kopernik przebywający u boku swego wuja biskupa Łukasza Watzenrode w latach 1495-1946 i 1503-1520 śledził ruchy ciał niebisekich. To tu napisał wstęp do swego głównego dzieła tzw. "Mały komentarzyk".
Warto również odwiedzić przedstawioną na zdjęciu po prawej stronie stałą ekspozycję unikatowych ikon, namalowanych przez profesjonalnych rosyjskich artystów. Ikony wojnowskie z XVI-XX wieku, krzyże, ołtarzyki, plakietki pochodzą z cerkwi żeńskiego klasztoru ze wsi Wojnowo. Najcenniejszym nabytkiem jest z całą pewnością fragment carskich wrót ze sceną Zwiastowania oraz ikona Św. Jan Ewangelista przed Prochorem, obie z XVI i XVII wieku.
"Malarstwo polskie XX wieku"
- to wystawa, dzięki której zwiedzający poznać mogą rozwój polskiego malarstwa od początku XX wieku do dzisiaj. Pierwsza sala odkrywa przed nami dzieła impresjonistów, kubistów i klasycystów. Zaś w sali drugiej możemy podziwiać sztukę abstrakcyjną, malarstwo bezprzedmiotowe i dzieła kolorystów.
"Żywe dziedzictwo"
- eksponaty zgromadzone w tej sali są najczęściej zniszczonymi, aczkolwiek unikatowymi dobrami kultury. Wśród nich znajdują się barwne fotogramy, dokumentacja opisująca konserwację architektonicznych zabytków, rzeĄby, numizmaty, etnografia i archeologia.
Lapidarium
- w jego wnętrzu znajdują się XVIII-wieczne obramowania kominków; pochodzą one z pałacu Wydżgi, zbudowane z piaskowca i szaro-białego marmuru. Podziwiać można tutaj także rzeĄby - ówcześnie stanowiące ozdobę ogrodów Ignacego Krasickiego.
LEGENDA
"Jak chce legenda, jeden z biskupów, w średniowieczu skazał mordercę na karę śmierci. Ale jak chce podanie tenże biskup umarł, a jego następca chcąc się przypodobać swoim poddanym ogłosił amnestię. Był to pierwszy i ostatni przypadek, kiedy to uwolniono tak wielkiego zbrodniarza. Wyprowadzono go więc z karceru ("komory zapomnienia" znajdującej się na dnie wieży) na krużganki. Spojrzał on na światło słoneczne, oślepł i wkrótce zmarł. Widocznie niebiosa nie mogły się pogodzić z tak niefortunnego ułaskawienia. Sprawa nie kończy się jednak na tym. Otóż po pewnym czasie strażnicy zamku (rzecz ponoć dzieje się do dzisiaj) poczęli zauważać w porze wieczorowej i nocnej przesuwające się w piwnicach zamkowych, na krużgankach, w "komorze zapomnienia", dwie małe iskierki. Są to oczy tego skazańca. Czy tak jest naprawdę? Trzeba to koniecznie sprawdzić.
Ul. Wyszyńskiego 37
11-100 Lidzbark Warmiński
Telefon: (089) 767 79 00
Faks: (089) 767 79 03
E-mail: Starosta
więcej informacji o nas
Współpraca międzynarodowa
